Podział płytek ceramicznych ze względu na gatunki bywa mylony z klasą ścieralności płytek, choć są to dwie odrębne klasyfikacje. Podział na gatunki dotyczy wszystkich płytek ceramicznych (płytki gresowe, glazura, terakota, płytki klinkierowe). Możemy wyodrębnić 3 gatunki płytek: I, II i III. Gatunek III jest często określany też skrótem PJ, co oznacza „poza jakością”. By mogły zostać zakwalifikowane do pierwszego gatunku, płytki muszą spełniać normę PN-EN 14411. Jest to ujednolicona norma dla płytek ceramicznych, wspólna dla całej Unii Europejskiej.

Płytki II i III gatunku nie są produkowane celowo, nie ma ich w stałej ofercie producenta. Wyłania się je w trakcie selekcji poszczególnych partii płytek. Te, które nie spełniają norm właściwych dla gatunku I, zostają odrzucone. Nie istnieje też żadna odgórnie ustalona klasyfikacja, która definiowałaby dokładnie II i III gatunek płytek. Każdy producent ustala te normy oddzielnie, mogą się więc one różnić między sobą. 

Płytki pierwszego gatunku – wzorcowy produkt

Kryteria, które muszą spełniać, to:

• brak widocznych rys i innych uszkodzeń powierzchni płytek
• boki płytek z jednej paczki mogą różnić się maksymalnie o 0,5%
• krzywizna płytki może wynosić maksymalnie 0,5% długości boku lub 0,5% przekątnej
• kolorystyka nie odbiega od wzoru ustalonego przez producenta płytek
• dopuszczalne maksymalnie 5% płytek z wadami.

Płytki gatunku I przeznaczone są do pomieszczeń, w których często przebywamy i w których estetyka i walor dekoracyjny mają duże znaczenie.

Płytki drugiego gatunku – niewielkie wady

Dopuszczalne są wady nieznaczne, niezauważalne na pierwszy rzut oka:

• mogą wystąpić uszkodzenia narożników płytek, np. mogą być lekko obłupane
• możliwe są lekko nierówne krawędzie płytek
• kąty narożników płytek kwadratowych czy prostokątnych mogą nieznacznie odbiegać od kąta prostego
• niewielkie niedoskonałości – plamy, przebarwienia, odpryski szkliwa na brzegach
• niewielkie odchylenia od płaskości powierzchni
• mogą nieco odbiegać kolorystycznie od wzoru zakładanego przez producenta
• ilość płytek z wadami może przekroczyć 5% (zazwyczaj ok. 10%-15%).

Płytki te są tańsze niż płytki I gatunku, czasem nawet o połowę ceny. Należy jednak pamiętać o tym, że ich położenie może być trudniejsze, w związku z tym wykonawca może podwyższyć cenę za usługę. Jeśli zdecydujemy się na płytki II gatunku, inne będą też zasady reklamacji, może ona nie być możliwa. 

Mogą być zastosowane w miejscach typowo użytkowych, w których estetyka ma mniejsze znaczenie niż funkcjonalność i którymi nie będziemy się chwalić przed gośćmi. Jeśli jednak defekty nie są znaczne, można z powodzeniem zastosować te płytki np. w łazience czy kuchni.

Płytki trzeciego gatunku – poza jakością

To odrzucone płytki najniższej jakości:

• więcej defektów – obłupania, nierówności boków, nieprawidłowe kąty, odkształcenia, znaczne odpryski i przebarwienia
• defekty mechaniczne i kolorystyczne zauważalne od razu
• ilość płytek z wadami może być większa niż 5% (zazwyczaj jest to 15% do 20%).

Mogą zainteresować głównie niską ceną, warto jednak przed zakupem skonsultować się z wykonawcą, by ustalić, o ile więcej zapłacimy za jego pracę przy kładzeniu płytek III gatunku. Następnie należy przekalkulować, czy nam się to opłaci. Płytki te nadają się do zastosowania w miejscach, w których estetyka nie ma znaczenia – pomieszczenia gospodarcze, schowek na środki czystości, garaż, kotłownia.

Płytki II i III gatunku – większy zapas!!!

Należy pamiętać, że wybierając płytki II lub III gatunku, trzeba przyjąć większe zapotrzebowanie – wiele egzemplarzy może bowiem zostać odrzuconych w trakcie pracy, w wyniku czego płytek nie starczy na całą ścianę lub podłogę.